پایگاه اینترنتی آینده پژوهی

گروه کانونی

106

گروه کانونی، یکی از تکنیک­های مصاحبه کیفی است که برای ایجاد تعامل بین اعضای گروه طراحی شده است تا انگیزه برای بحث عمیق تر را فراهم نموده و جنبه های مختلف و جدید موضوع مورد بحث را آشکار نماید. یکی از ویژگی­های مصاحبه­­های گروه کانونی، تعامل میان اعضای گروه (مصاحبه شوندگان) است که تمایل به تفکر و تبادل نگرش­ها و ایده­ها را برمی انگیزد؛ در حالی که ممکن است به راحتی در طول جلسات مصاحبه مستقیم انفرادی ظهور نیابد (کیتزینگر و باربور، ۱۹۹۹). باید دانست تشکیل گروه کانونی، جلسه­ای برای حل مشکل یا تصمیم گیری نیست؛ بلکه تنها یک جلسه مصاحبه است .
یکی از روش­های گردآوری داده­ها در طرح­های کیفی، گروه­های کانونی است. گروه­های کانونی، جلسات بحث سازماندهی شده هستند که گروهی از افراد که بتوان به نظر آنان به عنوان کانون بحث موضوعی متمرکز شد، انتخاب می شوند. سپس از طریق مصاحبه گروهی، این افراد نظرها و تجربه­های خود را بازنمایی می کنند. آن­­ها با گروه­های اسمی، دلفی و طوفان ذهنی به شرح زیر متفاوتند. در این شیوه، پژوهشگران با اعضای یک سازمان به صورت فردی، مانند گروه­های اسمی دیدار نمی­کنند. گروه­های کانونی بر خلاف گروه­های دلفی، معمولا از کارشناسان آموزش دیده تشکیل نمی­شوند. گروه­های کانونی برای ایده­های نو (جلسات طوفان ذهنی) برگزار نمی شوند. گروه­های کانونی بیشتر برای گردآوری اطلاعات از افراد غیرمتخصص طراحی می شوند.
گروه­های کانونی بر دیگر روش­های پژوهش برتری دارند، زیرا هدف اصلی آن­ها کشف نگرش­ها، احساسات، باورها، تجربه­ها و واکنش افراد است که با روش­های دیگر مانند مشاهده، مصاحبه فردی و پرسشنامه­های پیمایشی قابل درک نیست. گروه­های کانونی نظرها و فرآیندهای هیجانی درون بافت گروهی را کشف و استنباط می­کنند. پژوهشگر در گروه­های کانونی قادر است که اطلاعات بیشتری را در زمان کوتاه­تری در مقایسه با مصاحبه­های فردی به دست آورد (مورگان و کروگر، ۱۹۹۳). از گروه­های کانونی می­توان به صورت یک روش مستقل و یا به عنوان روشی برای تکمیل دیگر روش­ها، به ویژه برای تطبیق داده­های حاصل از روش های گوناگون و بررسی اعتبار داده ها استفاده کرد ( مورگان، ۱۹۸۸). در این پژوهش، از گروه های کانونی برای تائید و نهایی کردن لیست­های مرتبط با بررسی محیط داخلی  و خارجی و راهبردها استفاده شده است.

تعریف :
۱-  تعریف کروگر ( Kruger ) از گروه­های کانونی:
روشی برای تبادل افکار و مذاکره است که طبق یک برنامه ریزی دقیق طراحی می شود تا ادراکات و بینش مصاحبه شوندگان را در محیطی به دور از تهدید و فشار بسنجد.
۲- تعریف مورگان (Morgan ):
گروه­های کانونی شکلی از مصاحبه گروهی هستند اما تمیز و تشخیص بین این دو خیلی مهم است. بطوری که مصاحبه گروهی شامل مصاحبه همزمان تعدادی از افراد بوده و تمرکز اصلی بر پرسش­ها و پاسخ های مطرح شده بین محقق و مصاحبه شوندگان می­باشد.

هدف از ایجاد گروه های کانونی:

  • تجزیه و تحلیل محصولات، خدمات یا فرآیندها به منظور بهبود آنها یا شناسایی، شفاف سازی، تشریح و اصلاح مساله.
  • سنجش و ارزیابی یک فرآیند برای تشخیص درست آن.
  • فراهم کردن اطلاعات واقعی به عنوان راهنمایی در تصمیم گیری، جایگزینی عقاید و نظرات و متمرکز بر داده­های موجود.
  • ایجاد پایه­ای از دانش مشترک در خصوص یک مساله یا موضوع، مصرف کنندگان و سایر گروه­های هدف در ارتباط با تنوع گسترده­ای از موضوعات و مسائل مختلف.
  • انعکاس دانش و آگاهی به دست آمده از گروهی به گروه دیگر.


روش اجرای گروه­های کانونی:
انتخاب شرکت­کنندگان گروه­های کانونی، بیشتر بر نمونه­گیری هدف­دار تکیه دارند (میلز و هابرمن، ۱۹۸۴). پژوهشگر، شرکت­کنندگان را بر پایه طرح پژوهش و توانایی همکاری آنان با آن انتخاب می­کند.

تعداد افراد گروه­های کانونی:
پژوهشگران درباره تعداد شرکت­کنندگان در گروه های کانونی اتفاق نظر ندارند. عده­ای معتقدند گروه باید بین ۴-۱۲ نفر در صورت متجانس بودن و بین ۶-۱۲ نفر برای گروه­های نامتجانس باشد (براون، ۱۹۹۹). تعیین تشکیل تعداد گروه­های کانونی مورد نیاز برای یک بررسی، مشکل­تر از انتخاب تعداد افراد شرکت کننده در هر گروه است، و هیچ کس خارج از گروه پژوهش نمی­تواند در این مورد تصمیم بگیرد. شاید بهترین روش، اجرای متوالی گروه­های کانونی است، تا زمانی که موضوع­های عنوان شده به وسیله شرکت­کنندگان در گروه تکراری نباشند و اطلاعات جدید بیشتری حاصل نشود.

نحوه اجرای گروه‏های کانونی:
اجرای یک گروه کانونی در سه مرحله انجام می‏شود (کروگر، ۱۹۸۸):
مرحله اول: مفهوم‏سازی
در این مرحله هدف از تشکیل گروه و علت اجرای گروه کانونی؛ نوع اطلاعات به لحاظ اهمیت ویژه آنها؛ مرجع درخواست‏کننده اطلاعات می­شود.
مرحله دوم: مصاحبه
تهیه پرسش­های مربوطه؛ پرسش­های مورد نظر بایستی به صورت دقیق طراحی شوند؛ برای یک جلسه گروه کانونی تعداد ۵ تا ۶ پرسش کافی است ( بایستی تعداد سؤالات کمتر از ۱۰ مورد باشد).
مرحله سوم: تجزیه و تحلیل داده‏ها و تهیه گزارش ( کروگر، ۱۹۸۸):  
در این مرحله داده­ها مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می­گیرند، برای این منظور پاسخ­های داده شده از روش تحلیل محتوا دسته­بندی شده و مورد استفاده قرار می­گیرند. 

منابع:

  • Morgan, D.L. (1988). Focus groups as qualitative research. London: Sage
  • Morgan, D.L. and Kreuger, R.A. (1993). ‘When to use focus groups and why’ in Morgan D.L. (Ed.) Successful Focus Groups. London: Sage.

     iles,B., & Huberman,M. (1984). Qualitative data analysis: A source book of new    methods.Beverly Hills, CA: Sage.        

  • Brown, J. B. (1999). The use of focus groups in clinical research. In (Eds.) Crabtree, B. F., & Miller, William L. Doing qualitative research (2nd ed.) (pp. 109-124). Thousand Oaks: Sage.

 

نظر دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی‌شود.